Chorzowianin czy chorzowianin? To już tylko półproblem!

Skąd ta nagła zmiana? Językoznawcy z Polskiej Akademii Nauk uznali, że obecne zasady są zbyt skomplikowane i często oderwane od tego, jak intuicyjnie posługujemy się językiem w internecie czy komunikacji codziennej, a czasem i w oficjalnych przekazach. Zamiast zmuszać nas do analizowania, czy dany wyraz pełni funkcję przymiotnikową czy czasownikową, postawiono na proste, mechaniczne reguły.

"Zmiany te, wynikające z potrzeby dostosowania pisowni do uzusu językowego oraz badań współczesnych tekstów, mają na celu uproszczenie i ujednolicenie reguł ortograficznych. Nie są rewolucyjne – porządkują zasady, eliminują wyjątki i ułatwiają naukę" - uzasadnia Rada Języka Polskiego. 

11 zasad nowej pisowni

1. Nazwy własne (geograficzne i astronomiczne): Jeśli nazwa składa się z dwóch rzeczowników w mianowniku, od teraz oba człony piszemy wielką literą. Przykład: Półwysep Hel, Wyspa Wolin, Kometa Halleya. Górny Śląsk to przykład nazwy, która idealnie wpisuje się w nową regułę, choć akurat dla niej nic się nie zmienia – już wcześniej pisownia obu członów wielką literą była tu oczywista. 

   Nazwy obiektów miejskich (Plac, Most, Aleja): Teraz te wyrazy stają się częścią nazwy własnej i piszemy je wielką literą. Przykład: Plac Hutników, Most nad Rawą, Aleja Bojowników o Wolność i Demokrację. (Wyjątkiem pozostaje słowo „ulica”). 

   Nazwy lokali i nagród: Wszystkie główne człony piszemy wielką literą. Przykład: Restauracja Pod Drewnianym Bocianem, Nagroda Prezydenta Chorzowa w Dziedzinie Kultury „Chłopiec z Łabędziem”.

2. Mieszkańcy miast i ich części – teraz wielką literą! To zmiana, o którą pytaliście najczęściej. Od teraz piszemy: Chorzowianin, Katowiczanka czy Maciejkowiczanin. Nazwy mieszkańców miast i ich części traktujemy teraz tak samo jak nazwy mieszkańców państw (Polak, Francuz).
   Co ciekawe, dopuszcza się także alternatywny zapis (małą lub wielką literą) nieoficjalnych nazw etnicznych, gdzie jako przykład wskazano m. in. angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop. Wynika z tego, że możemy zatem pisać dowolnie gorol lub Gorol czy hanys bądź Hanys. 

3. Wyroby przemysłowe – wielką literą zapisujemy konkretne egzemplarze wyrobów przemysłowych. Przykład: „Jechać do pracy Impulsem Kolei Śląskich”, „pisać ołówkiem marki Bic”.

4. Przymiotniki od nazw osobowych: Formy zakończone na -owski, -ewski, -ański piszemy zawsze małą literą, np. dramat szekspirowski, metoda alderowska, koncert chopinowski.

5. Cząstki -bym, -byś, -by po spójnikach: Wprowadzono pełną rozdzielność po spójnikach. Od teraz poprawnie napiszemy: „Zastanawiam się, czy by nie pójść na Cichą”, „Gdyby nie to, że bym tam był”.

6. „Nie” z imiesłowami odmiennymi (zawsze razem): Koniec z zastanawianiem się nad znaczeniem słowa. Wszystkie imiesłowy na -ący, -ny, -ty z „nie” piszemy łącznie: niepalący, niepijący, nieumyty.

7. Zasady dotyczące członu „pół-”: Piszemy go łącznie we wszystkich połączeniach pospolitych (np. półzabawa, półserio), z wyjątkiem nazw własnych (np. połączenie pół-Polka, pół-Niemka w odniesieniu do osoby będącej w połowie Polką, w połowie Niemką).

8. Prefiksy typu: niby-, quasi-: Piszemy je zawsze łącznie z wyrazami pospolitymi, np. nibyartysta, quasinauka. Łącznik zostaje tylko przed wielką literą, np. niby-Niemiec.

9. „Nie” w stopniu wyższym i najwyższym: Partykułę „nie” z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym piszemy łącznie: nienajlepszy, niemilszy, nienajlepiej, nieadekwatny.

10. W zakresie pisowni prefiksów uzupełnienie reguły ogólnej: przedrostki – rodzime i obce – pisze się łącznie z wyrazami zapisywanymi małą literą. Jeśli wyraz zaczyna się od wielkiej litery, możliwa jest pisownia z łącznikiem lub rozdzielna, np. super-Chorzowianin albo super Chorzowianin. Dopuszczalna jest pisownia rozdzielnia z wyrazami zapisywanymi małą literą cząstek takich, które mogą występować również jako samodzielne wyrazy, np. miniwieża lub mini wieża, superpomysł lub super pomysł.

11. Wyrażenia parzyste i pisownia bezznakowa (trzask prask): W połączeniach typu trzask prask, puk puk, szach mat dopuszcza się teraz trzy warianty zapisu: rozdzielnie (bez żadnego znaku), z przecinkiem lub z łącznikiem. Możemy zatem zapisać: trzask prask, trzask, prask lub trzask-prask.

Choć zmiany mogą wydawać się rewolucyjne, Rada Języka Polskiego uspokaja – nikt nie będzie nas karać za stare przyzwyczajenia z dnia na dzień. Wprowadzono okres przejściowy, który potrwa do końca 2029 roku. Oznacza to, że przez najbliższe cztery lata obie formy zapisu (stara i nowa) będą uznawane za poprawne, również na maturach czy egzaminach ósmoklasisty. Mamy więc sporo czasu, by „Chorzowianin” pisany wielką literą na stałe wszedł nam w krew i każdy mógł uznać to za superpomysł.