System kaucyjny już od 1 października. Co powinniśmy wiedzieć?

System kaucyjny, z którego korzysta już 180 mln Europejczyków, to mechanizm promujący recykling i ponowne wykorzystanie opakowań. W naszym kraju zacznie on obowiązywać od 1 października 2025 roku, a więc od tego dnia przy zakupie niektórych napojów doliczana będzie kaucja, którą później będzie można odzyskać. Zgodnie z przepisami, duże sklepy, czyli takie o powierzchni 200m2 będą musiały odbierać puste opakowania i oddawać klientom kaucje, natomiast mniejsze sklepy będą pobierać kaucje, ale przystąpienie do systemu odbioru opakowań będzie w ich przypadku już dobrowolne. Systemem kaucyjnym objęte będą butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów (przy zwrocie otrzymamy 50 groszy), puszki metalowe o pojemności do 1 litra (przy zwrocie otrzymamy 50 groszy) oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra (przy zwrocie otrzymamy złotówkę).

Najważniejsze zasady systemu kaucyjnego

Choć nowe przepisy wejdą w życie 1 października, to napoje w opakowaniach objętych systemem, a więc takich, na których znajdzie się wyraźny znak kaucji z jej kwotą, pojawiać się będą w sklepach stopniowo - w miarę wyczerpywania dotychczasowych zapasów. Oznacza to, że na początku nie wszystkie opakowania będą oznakowane, a sklepy mają czas na wyprzedanie ich do końca bieżącego roku.

Po 1 stycznia na półkach znajdziemy już wyłącznie nowe opakowania, a te będą oznakowane. Jeśli na butelce lub puszce nie będzie znaku "KAUCJA" oznacza to, że nie zapłacimy za niego dodatkowej kaucji oraz nie będziemy go mogli zwrócić.

Wielu z pewnością zastanawia się, w jaki sposób będzie można oddać zużyte opakowanie. Otóż najważniejsze z perspektywy poprawnego działania automatu jest to, by opakowania te były całkowicie puste (pozbawione cieczy) oraz nieuszkodzone, a zatem nie można ich zgniatać, odrywać nakrętek czy pozbywać się etykiety.

Co istotne, podczas zwrotu nie musimy posiadać paragonu poświadczającego zakup, dzięki czemu będzie można to zrobić w dowolnym sklepie lub automacie dostępnym poza punktem handlowym (taki pojawi się przynajmniej jeden w każdej gminie).

Jeśli chodzi o zwrot kaucji, należy się on w formie pieniężnej. By uniknąć jednak konieczności wyposażania wszystkich automatów w gotówkę, zdecydowano się na rozwiązanie funkcjonujące w innych krajach Europy, a więc możliwość wydania bonu, który podlega wymianie na gotówkę przy kasie. Klient z bonem kaucyjnym ma prawo udać się do kasy sklepu, do którego należy automat i zażądać wypłaty pieniędzy. Ich wydanie jest obowiązkiem sklepu i nie jest uzależnione od dokonania w nim zakupów.

Jakie są korzyści tego systemu?

Jedną z podstawowych zalet wprowadzenia w naszym kraju systemu kaucyjnego ma być oszczędność surowców - zużyjemy mniej plastiku, aluminium oraz szkła do produkcji nowych opakowań. Ponadto zwrot kaucji ma zachęcić do oddawania opakowaniach w wyznaczonych miejscach, a nie porzucania ich w parkach, lasach czy nad wodą, co z kolei przyczyni się do tego, że nasze środowisko będzie czystsze. Nie bez znaczenia jest tutaj również świadome podejście do ekologii, system ma nam bowiem pokazać, że opakowanie to nie odpad, lecz wartościowy materiał, który warto wprowadzić z powrotem do obiegu.  

- 500–1000 lat - tyle może rozkładać się plastikowa butelka! W tym czasie rozpada się na mikroplastik, który trafia do gleby, wód i... naszych organizmów. Dlatego system kaucyjny to nie tylko techniczne rozwiązanie - to zmiana, która pokazuje, że każdy gest ma znaczenie - podkreślają w Ministerstwie Klimatu i Środowiska.

Sukces tego rozwiązania pokazują liczby, a dokładniej poziomy zbiórki jakie osiągane są dzięki systemom kaucyjnym. W Niemczech przy zbieraniu opakowań w systemie kaucyjnym uzyskuje się poziom 97% zbiórki, a w Norwegii 95% dla butelek PET. Dobrym przykładem jest też Litwa, która wprowadziła system kaucyjny w 2016 roku i w ciągu 2 lat osiągnęła poziom zwrotu opakowań wynoszący 90%. A to oznacza, że zdecydowana większość opakowań, wraca do tych, którzy wprowadzili je na rynek.

Materiał dofinansowany ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Za treść artykułu odpowiada redakcja.